سایت جامع خودرو در ایران


» هزینه حقیق طراحی پلت‌فرم چقدر است؟ ماشین 98

کانال تلگرام ما ما را از طریق کانال دنبال کنید.
امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
دوشنبه ۱ آبان ۱۳۹۶


گفت‌‌وگو با دکتر امیرحسن کاکایی مدیرگروه نیروهای محرکه دانشکده مهندسی خودرو دانشگاه دانش‌وصنعت ایران

چند شماره پیش، گفت‌وگویی درباره هزینه طراحی و فرآوری پلت‌فرم انجام دادیم که پس از انتشار، نظرات موافق و مخالف فراوانی را برپایی کرد. در همین راستا، بسیاری از دست‌اندرکاران صنعت خودروی کشور آشکارکردن گرایش برای حضور در نشست توضیحی در این باره کردند که بر پای بست سیاست‌‌های «دنیای خودرو» درخصوص انتشار نقدها، در این شماره با یکی از صاحب‌نظران صنعت خودرو به گفت‌وگو نشسته و درباره هزینه‌‌های فرآوری و طراحی پلت‌فرم گفتگو‌ کردیم.

دکتر امیرحسن کاکایی مدیر گروه نیروهای‌محرکه دانشکده مهندسی خودروی دانشگاه دانش‌وصنعت ایران در این نشست درباره طراحی پلت‌فرم و هزینه‌‌های حقیق و محدودیت‌‌های ساخت پلت‌فرم در کشور به سوالات ما پاسخ داد که در پی از نظر می‌گذرانید.

امیرحسن کاکایی

امیرحسن کاکایی

در باره مفهوم پلت‌فرم و طراحی دم روشنگری دهید.
به طور عام پلت‌فرم دم سامانه‌ای است که بقیه فرآورده روی دم سوار می‌شود. این مفهوم در محصولات گوناگون از آنگونه خودرو کاربرد دارد. در خودرو، کم وبیش برابر شاسی است. برخی این‌گونه تعریف می‌کنند که هر آنچه در نما خودرو دیده نمی‌شود.

در این چهره دربرگیرنده موتور سیکلت و سیستم انتقال نیرو هم می‌شود. برخی هم ساختار صندلی را جزو پلت‌فرم می‌دانند ولی این تعاریف خیلی اهمیت ندارد.

آنچه در این چند سال تازه واژه پلت‌فرم را در ایران به سر زبان‌ها انداخت، مفهوم پلت‌فرم مشترک بود که با ورود ال ۹۰ پیمان بود در ایران پیاده شود. پلت‌فرم مشترک به معنای طراحی پلت‌فرمی است که می‌توان برای چند مدل خودرو یکجا از قسمت‌هایی از پلت‌فرم کاربرد کرد و برآیند اینکه هزینه گسترش چند فرآورده همزمان کاهش می‌یابد.

همچنین در این حالت بسیاری از قطعات مشترک میان مدل‌‌های گوناگون خودرو هستی خواهد داشت که با پروا به تیراژ چند مدل خودرو، تیراژ فرآوری قطعات را بالا می‌برد و برآیند اینکه بها قطعات و خودرو پایین می‌آید. کم وبیش از دهه ۸۰میلادی خودروسازی‌هایی مانند volkswagen و toyota روی این جستار، کار‌های جدی را آغاز کردند و کم وبیش در دهه ۹۰ تمام خودروسازان بزرگ جهان این راهبرد را در طراحی فرآورده و تنوع دم با هزینه کم و سرعت بسیار، دنبال کردند و کامیاب شدند.

در حال آماده روی برخی پلت‌فرم‌ها نزدیک پانزده مدل خودرو به نام‌ها و اندازه‌‌های گوناگون حتی در شرکت‌‌های گوناگون فرآوری می‌شود.

پس طراحی پلت‌فرم به معنای طراحی شاسی اصلی است؟
وقتی می‌گوییم طراحی پلت‌فرم که به معنای طراحی پلت‌فرم مشترک است، به معنای طراحی یک پلت‌فرم است که کمینه در دم یکتا برای چهار تا پنج مدل خودرو (مثلا سدان کلاس C و D، SUV، کراس‌اوور، وانت، هاچ‌بک و…) تمهیدات لازم را در نظر گرفته است و کمینه یک نمونه کامیاب خودروی دم به بازار عرضه شد.

میانگین هزینه طراحی پلت‌فرم چقدر است؟
بگذارید با یک نمونه آغاز کنم. اگر تصویر‌‌های منتشر شده از پلت‌فرم تسلا را ببینید، متوجه می‌شوید تنها از یک ورق ساده که چهار موتور سیکلت و چهار چرخ روی دم سوار است کاربرد کرده‌اند! یک بیننده عادی انگار می‌کند طراحی چنین پلت‌فرمی یک کار ساده و در حد کار دانشجویان کارشناسی مهندسی است ولی درستی این است که وقتی می‌گوییم طراحی پلت‌فرم، چند معنا همزمان باید رعایت شود.

نخست اینکه باید خودرویی که به طور کامل طراحی و با امکانات تولیدی ساخته می‌شود، بتواند همزمان آزمون‌های استاندارد را رعایت کند و اهداف کیفی، قیمتی و سرانجام ارزش‌آفرینی لازم تعریف شده را در بازار کسب کند. برای این منظور باید چند مرحله طی شود. این مراحل را در اصطلاح مهندسی به فرآیند W می‌شناسند.

نخست همگی خودرو طراحی می‌شود، سپس گردآور‌ها و زیرمجموعه‌هایی مانند موتور سیکلت، گیربکس، سیستم برق و الکترونیک و… طراحی و سرانجام قطعات طراحی می‌شوند. سپس قطعات نمونه‌سازی می‌شوند و باره آزمون پیمان گرفته و پس زیرمجموعه‌ها و گردآور‌ها و سرانجام خودرویی که با امکانات نمونه‌سازی ساخته شده است، باره آزمون پیمان می‌گیرد.

در هر یک از این مراحل اگر آزمون‌ها با دشوار روبه‌رو شد، دوباره به فاز طراحی باز می‌گردند. این مرحله V نخست است. اگر نمونه به خوبی پاسخ داد، وارد مرحله بعدی طراحی امکانات فرآوری و قالب‌ها می‌روند و سرانجام قطعات، گردآور‌ها و خودرو با امکانات تولیدی، فرآوری و تازه در این مرحله آزمون‌های استاندارد و بنیادی انجام می‌شود.

بدین ترتیب هر دانشجویی که در سر پناه یا دانشگاه، یک خودروی برقی یا خورشیدی می‌سازد، نمی‌تواند ادعا کند پلت‌فرم خودروی برقی یا خورشیدی طراحی کرده است.

این کار یک کار دست گرمی ‌برای پرورش دانشجویان در سراسر جهان و امکانی برای گسترش مفاهیم است؛ و نه طراحی پلت‌فرم. تازه مواردی داشته‌ایم که حتی شرکت‌هایی مانند ford و جی‌ام در همین سده بیست‌ویکم، پلت‌فرمی را طراحی می‌کنند و به محض ورود به بازار شکست می‌خورد.

با این توضیحات می‌توانید در باره هزینه‌‌های این روند اطلاعاتی دهید؟
باید یادآوری ‌کنم در حال آماده در جهان، به غیر از تسلا که ذاتا یک پلت‌فرم جدید برای خودروی برقی طراحی کرده است، هیچ خودروساز معتبری از صفر پلت‌فرم طراحی نمی‌کند. هر پلت‌فرم تا آنجا که می‌شود (معمولا ده تا بیست سال) دائما بهینه و مدل‌های گوناگون هر ساله روی دم به بازار عرضه می‌شود. در این حال اصطلاحا می‌گوییم طراحی خودرو.

ولی گاهی خودروساز به این نتیجه می‌رسد که بهتر است همگی این طراحی راکه ساختار اصلی دم در این سال‌ها ثابت مانده است، بازنگری و پلت‌فرمی جدید به بازار ارائه کند. این بازنگری میان دو طیف بهبود تا طراحی ریشه دار گسترده است.

به سرنویس نمونه وقتی پلت‌فرم samand را برمبنای peugeot ۴۰۵ طراحی می‌کنیم، این یک بهبود در پلت‌فرم است. چنین پلت‌فرمی ‌اگر تمام امکانات دیگر مانند امکان فرآوری پایه در خودروسازی و فرآوری قطعات دم هستی داشته باشد، نزدیک ۲۰۰ میلیارد تومان هزینه خواهد داشت.

هزینه طراحی این پلت‌فرم تا حد طراحی شکل‌ها و انجام محاسبات کامپیوتری نزدیک ۱۰ تا ۱۵ میلیارد هزینه خواهد داشت. ولی بزرگ طراحی پلت‌فرم در این حالت هزینه آزمون‌ها و قالبسازی است ولی طراحی‌ها می‌تواند بسیار ریشه دار باشد تا جایی که موتور سیکلت و گیربکس و حتی پلت‌فرم برق و الکترونیک و موارد مهم دیگر تغییر کند. در این حالت می‌تواند تا نزدیک ۵۰۰۰ میلیارد تومان هزینه‌ها بالا برود. همین چند سال پیش شرکت GM طراحی پلت‌فرم خود را با ۱٫۵ میلیارد دلار آغاز کرد.

پس چرا می‌گویند خودرویی مانند samand خیلی بیشتر از این شماره یعنی دویست میلیارد تومان نزدیک پانزده سال پیش هزینه به همراه داشته است؟
طراحی پلت‌فرم samand یک کار انقلابی در ایران بود. هزینه طراحی بسیار کمتر از این بود ولی عملا به بهانه samand و برای اجرای درست فرآوری دم نیاز به تجهیز خطوط و به‌خصوص اتوماسیون و تقویت خطوط رنگ شدند.

همچنین همزمان خودروسازی ناچار شد روی گسترش تامین‌کنندگان و بسیاری از زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری کند. بدین ترتیب در اسناد مالی، سرمایه‌گذاری زیادی برای گسترش samand ثبت شد.

البته هنگامی هزینه‌‌ها سرشکن می‌شود که بر پای بست یک پلت‌فرم، کار‌های بعدی را با سرعت انجام دهیم. ولی بدبختانه شوربختانه صنعت در دم دهه به موانعی برخورد که ارائه مدل‌‌های بعدی مانند samand‌‌های مدل بعدی، سریر و سورن و سرانجام dena، سال‌ها به درازا انجامید و کار غیر اقتصادی شد. همان‌طور که پهنا کردم، مفهوم طراحی پلت‌فرم وقتی ارزش‌آفرین است که به سرنویس پلت‌فرم مشترک کاربرد شود.

در طرح ال ۹۰ این رویداد افتاد؟
بدبختانه شوربختانه نه. در دم زمان تمام نیرو‌‌های موجود جامعه بر علیه این پیمان نامه قد دانش کردند و اجرای حقیق دم را نزدیک سه سال به تعویق انداختند. نتیجه این شد که خیلی از مفاد پیمان نامه با renault، به خاطر تعلل طرف ایرانی انجام نشد. مثلا پیمان بود این پلت‌فرم مشترک مایه شود دو شرکت ایران‌خودرو و سایپا، با پلت‌فرمی ثابت، خودروهایی متفاوت فرآوری کنند.

خودروهایی مانند داستر، سیمبل و بعدا وانت و ساندرو و ساندرو استپ‌وی از مدل‌‌های مشتق از این پلت‌فرم هستند که در سه سال تازه با دیرکرد نزدیک ده ساله به بازار آمدند.

نتیجه این جنبش نامناسب جامعه و واکنش مدیران صنعت به این هجمه‌ها این شد که سرانجام یک خودرو در دو شرکت رقیب فرآوری شود. کاری که از نظر اقتصاد درست برخلاف بهره‌وری است. همیشه در صنعت خودرو باید به‌دنبال افزایش تیراژ برای رسیدن به پیمانه‌‌های اقتصادی باشیم.

در حالی که در این طرح، یک تیراژ مشخص را میان دو شرکت بخش کردیم. نتیجه‌اش این شد که هنوز این خودرو را فرآوری می‌کنیم، قیمتش بالاتر از بها تعریف شده درآمد و سرانجام هیچ صادراتی رخ نداد.

پس چینی‌ها چگونه کنش می‌کنند که چنین هزینه‌هایی را می‌پردازند؟
یکم اینکه چینی‌ها که از سال ۲۰۰۰ کم وبیش کار خود را با بیگانه‌ها آغاز کردند، دارای بازار بالقو‌‌ه‌ای در دم زمان بودند که برآورد نزدیک ۱۰ میلیون بود. اکنون این بازار در کمتر از دو دهه به نزدیک ۳۰ میلیون رسیده است. چنین بازاری هر صنعتگری را به وسوسه می‌اندازد. چینی‌ها با گونه ها مشوق‌ها و موانع غیرتعرفه‌ای، بیگانه‌ها را برای سرمایه‌گذاری سترگ آماده کردند.

به گونه‌ای که امروز بیش از ۲۵ تا ۳۰ میلیون خودرو در چین فرآوری و تنها پنج درصد دم صادر می‌شود. بدین ترتیب هر کاری در چین می‌تواند به راحتی به پیمانه اقتصادی برسد. ضمنا دم‌ها ابتدای راه قوانین ازآنش معنوی را رعایت نمی‌کردند و غربی‌ها هم با چشم‌پوشی از این تخلفات کم، به بیخ بازار چین دست یافتند.

ولی همزمان صنعت خودروی چین سرمایه‌گذاری عظیمی‌ برای آموزش و پرورش نیروی انسانی خود انجام داد و همزمان با اجرای تولیدات بیگانه با کپی‌کاری از روی محصولات نوین کار را آغاز کرد.

در این حالت مراکز پژوهشی و طراحی مهندسی بسیار نیرومند در چین شکل گرفت. همچنین در چند سال تازه دم‌قدر این کار به صرفه بود که آماده شدند شرکت‌های معتبر اروپایی و آمریکایی طراح خودرو را یکجا بخرند.

البته آنها از این روش هم به حقوق ازآنش معنوی خودروها و پلت‌فرم‌های پیشین دست یافتند و هم به دانش طراحی. البته نغز است طراحان اروپایی و آمریکایی را در همان محل اصلی خود نگه داشتند و کسان خود را گسیل کردند.

از این روش طراحی در چین اوج گرفت. البته آنها هم کم‌وبیش با هزینه‌هایی همانند ما درگیر طراحی هستند. ولی از آنجا که تیراژ فروش و تولیدشان بسیار بالاست، هرگونه سرمایه‌گذاری روی مدل‌های جدید و سرانجام پلت‌فرم‌های جدید برای آنها توجیه اقتصادی دارد.

چه راه‌هایی برای کاهش هزینه پلت‌فرم هستی دارد؟
یکی این که بتوانیم اهداف طراحی پلت‌فرم را ناتوان بگیریم. دقیقا مثل کاری که برخی خودروسازان انجام می‌دهند و محصولات‌شان بسیار نوآوری ندارد. در درستی اگر هدف‌گذاری برای طراحی ناتوان باشد، هزینه‌ها کاهش می‌یابد.

درخصوص کشور خودمان، هر چقدر ساختار صنعتی کشور به‌ویژه در بحث تامین و نوآوری نیرومند‌تر باشد، هزینه‌‌های طراحی پلت‌فرم کاهش می‌یابد. همچنین هر چقدر شبکه تامین دارای سطح بالایی در فرآوری و ساخت باشد، امکان طراحی نوین‌تر با هزینه کم‌تر بیش‌تر می‌شود. بدبختانه شوربختانه هنوز دارای شبکه تامین کاملی که بتواند تمام قطعات را طراحی کند و گسترش بدهد، نداریم.

همچنین باید پروا کرد در این زمینه بها تنها مساله مهم نیست بلکه سرعت نیز مهم است، به این معنا که اگر طراحی بخواهد چند سال زمان ببرد، کاربرد شده می‌شود. برای بالا بردن سرعت باید به ابزار‌های رایانه‌ای پروا بیش‌تری کنیم. روش‌‌های فرآوری و نمونه‌سازی تند و موارد این چنینی سبب کاهش هزینه و افزایش سرعت خواهد شد.

امروزه در جهان برای این‌که هزینه بخردانه شود و نوآوری چهره گیرد، چرخه پایداری در کشور‌های پیشرفته به‌هستی آمده است. معمولا نوآوری‌ها از صنایع هوافضا آغاز می‌شود و پس به صنایع پایین‌تر مانند هوایی، نیروگاهی، قطار‌های پرسرعت و پس خودرو می‌رسد و در پایان این چرخه سبب کاهش هزینه‌ها می‌شود.

باره بعدی که باید به دم اشاره کرد، مفهوم همکاری مشترک است. مثلا نزدیک یک دهه پیش شرکت toyota، ب‌ام‌و و peugeot شرکتی در کشور چک راه‌اندازی کرده‌اند که به‌طور مشترک طراحی و ساخت موتور سیکلت دیزل را انجام می‌دهد و دم را با بها رقابتی برای هر سه خودروساز عرضه می‌کند.

این کار سبب می‌شود هزینه‌‌های گسترش کاهش یابد. یا به‌طور نمونه شرکت volkswagen‌واگن برای ۱۵ فرآورده از یک پلت‌فرم کاربرد می‌کند که همین عامل سبب کاهش هزینه‌‌های دم شده است. روش دیگر، همکاری‌‌های مشترک است.

در دهه ۹۰ میلادی ادغام‌‎‌های متعددی در صنعت خودرو (جوینت‌ونچر) رویداد افتاد، چرا این کار را کردند؟ برای این که هزینه طرح و گسترش در هر خودرو کاهش پیدا کند. مثلا renault-nissan را نگاه کنید، اگر پلت‌فرمی ‌در nissan طراحی می‌شود، هم‌زمان اتفاقاتی در renault رخ می‌دهد. ما نیز باید تو یا درون کشور کاری کنیم که هزینه عرضه خودروی جدید به بازار را کاهش دهیم.

هر چند در تو یا درون دشواری ها زیادی داریم که از دم‌جمله می‌توان به بحث یکتا‌‌های صنعتی و عدم ارتقای دم اشاره داشت. البته پروا داشته باشیم در این میان هزینه‌‌های مالی هم جای خود را دارد. با این تفاسیر، کمترین هزینه‌ای که برای طراحی یک پلت‌فرم ساده (البته چشم وهمچشمی‌پذیر در بازار) می‌توان متصور بود، نزدیک ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیارد تومان است.

پرهزینه‌ترین بخش‌‌های طراحی و فرآوری پلت‌فرم دربرگیرنده چه قسمت‌هایی است؟
برای فرآوری یک خودرو نیاز است ۵۰ خودرو برای آزمایش‌ها و نمونه اولیه فرآوری شوند. هزینه دیگر، طراحی قالب‌هاست که می‌توان گفت بخش اعظم هزینه است . اگر پلت‌فرم جدید باشد، هزینه‌‌های قطعات و خط فرآوری برای پیاده‌سازی فرآورده به دم اضافه خواهد شد.

پافشاری می‌کنم وقتی یک پلت‌فرم برای یک خودرو طراحی می‌کنیم، باید هم‌زمان برای پنج فرآورده دیگر که پیمان است روی این پلت‌فرم سوار شوند، طراحی انجام داده باشیم. مثلا اگر هزینه طراحی یک خودرو ۱۵۰ میلیارد باشد، برای پنج محصولی که روی دم سوار می‌شود، هزینه پنج برابر می‌شود. یعنی ۷۵۰ میلیارد.

هزینه طراحی و فرآوری پلت‌فرم در تو یا درون کشور چه میزان است؟
در بحث طراحی پلت‌فرم قسمت‌هایی مانند موتور سیکلت، گیربکس و پلت‌فرم برقی داریم که شرکت‌‌های بیگانه در فضای باز رقابتی این نوآوری‌ها را دریافت می‌کنند که بدبختانه شوربختانه در تو یا درون کشور مجبوریم خودمان این‌ها را فرآوری کنیم.

به‌سرنویس نمونه برای طراحی و فرآوری یک موتور سیکلت ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد هزینه لازم است که این هزینه بیرون از بحث طراحی پلت‌فرم است ولی گیربکس و پلت‌فرم‌‌های برقی را نیز دربرگیرنده می‌شود که کاهش بهره‌وری در صنعت رادر پی دارد.

این موارد سبب افزایش بها پلت‌فرم می‌شود. عوامل این چنینی سبب شده است خودروسازان در سال‌‌های تازه نتوانند پلت‌فرم‌‌های جدید و گیرا ارائه کنند و از دیدگاه مشتریان محصولات با یکدیگر تفاوت چندانی ندارند.

سرمایه‌گذاری در این بخش بسیار سنگین است. در چند ماه گذشته قراردادهایی بسته شده و کنسرسیوم‌هایی برگزار شده که در گستره طراحی موتور سیکلت و پلت‌فرم است و امیدواریم با عملیاتی شدن دم، دگرگونی بزرگی در طراحی خودرو به هستی آید.




لینک منبع

چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.


مطالب محبوب